Ανάλυση του JRC δείχνει ότι η ύπαιθρος της ΕΕ υστερεί σε startups και νέες επιχειρήσεις, αλλά κρύβει ισχυρές δυνατότητες ανάπτυξης, καινοτομίας και διαφοροποίησης.
Aνάλυση του Κοινού Κέντρου Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αναδεικνύει μια κρίσιμη, αλλά συχνά υποτιμημένη, πλευρά της ευρωπαϊκής υπαίθρου: τη δυναμική των επιχειρήσεων στις αγροτικές περιοχές. Το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές. Οι αγροτικές περιφέρειες εξακολουθούν να υστερούν έναντι των αστικών κέντρων στη δημιουργία νέων επιχειρήσεων, στην ανάπτυξη startups και στην εμφάνιση επιχειρήσεων υψηλής ανάπτυξης, ωστόσο διαθέτουν σημαντικά περιθώρια εξέλιξης, εφόσον υποστηριχθούν με στοχευμένες και τοπικά προσαρμοσμένες πολιτικές.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του JRC, το 2022 δημιουργήθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση περισσότερες από 1,1 εκατ. επιχειρήσεις με τουλάχιστον έναν εργαζόμενο, με μέσο ποσοστό δημιουργίας εργοδοτικών επιχειρήσεων 9,4%. Οι αστικές περιοχές προηγούνται με ποσοστό 10,1%, έναντι 8,7% στις αγροτικές. Η Ελλάδα εμφανίζεται στο χαμηλότερο επίπεδο μεταξύ των κρατών-μελών, με ποσοστό 5%, στοιχείο που καταδεικνύει τις δυσκολίες του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, αλλά και την ανάγκη ενεργοποίησης νέων εργαλείων στήριξης.
Ακόμη μεγαλύτερο είναι το χάσμα στο πεδίο των startups. Το 2024, το 76% των ευρωπαϊκών startups βρισκόταν σε πόλεις, το 18% σε κωμοπόλεις και προάστια και μόλις το 6% σε αγροτικές περιοχές. Σε αναλογία πληθυσμού, οι πόλεις μετρούν περίπου 146 startups ανά 100.000 κατοίκους, ενώ οι αγροτικές περιοχές λιγότερες από 19. Παρ’ όλα αυτά, η εικόνα δεν είναι ενιαία. Αγροτικές περιοχές σε χώρες όπως η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ρουμανία και η Ουγγαρία δείχνουν ότι, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, η επιχειρηματικότητα μπορεί να αναπτυχθεί δυναμικά και μακριά από τα μεγάλα αστικά κέντρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η κλαδική εξειδίκευση. Οι αγροτικές startups δεν περιορίζονται μόνο στον αγροδιατροφικό τομέα, αν και εκεί εμφανίζουν ισχυρή παρουσία. Καταγράφουν επίσης συγκριτικά πλεονεκτήματα στην ενέργεια, στις μεταφορές, στη ρομποτική και ακόμη και στους ημιαγωγούς. Αυτό δείχνει ότι η ύπαιθρος μπορεί να φιλοξενήσει δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας, ιδίως όταν αυτές συνδέονται με χώρο, φυσικούς πόρους, παραγωγή, υποδομές και τοπικά οικοσυστήματα καινοτομίας.
Στο πεδίο των επιχειρήσεων υψηλής ανάπτυξης, οι οποίες αυξάνουν την απασχόληση ή τη δραστηριότητά τους με γρήγορους ρυθμούς, το JRC καταγράφει 151.500 τέτοιες επιχειρήσεις στην ΕΕ το 2022. Αν και εδώ οι πόλεις προηγούνται, υπάρχουν αξιοσημείωτες αγροτικές επιδόσεις, όπως στην περιοχή Jämtland της Σουηδίας, αλλά και σε περιοχές της Ελλάδας, όπως η Βοιωτία και η Εύβοια.
Η ύπαιθρος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως χώρος πρωτογενούς παραγωγής. Χρειάζεται πρόσβαση σε χρηματοδότηση, κατάρτιση, ψηφιακές και μεταφορικές υποδομές, δίκτυα συνεργασίας, συμβουλευτική και λιγότερη γραφειοκρατία. Με τέτοιες προϋποθέσεις, οι αγροτικές περιοχές μπορούν να μετατραπούν από περιφέρειες υστέρησης σε πυρήνες ανθεκτικότητας, καινοτομίας και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης.
