Η Έκθεση του ΟΗΕ για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης 2026 καταγράφει σημαντικές επιτυχίες, αλλά και ένα επικίνδυνα μεγάλο χάσμα από τις δεσμεύσεις της διεθνούς κοινότητας.
Τέσσερα μόλις χρόνια πριν από την καταληκτική ημερομηνία της Ατζέντας 2030, ο ΟΗΕ εκπέμπει ένα διπλό μήνυμα: οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης αποδίδουν, όμως ο σημερινός ρυθμός προόδου δεν επαρκεί. Η νέα έκθεση του Οργανισμού αποτυπώνει σημαντικές κατακτήσεις της τελευταίας δεκαετίας, αλλά παράλληλα προειδοποιεί ότι οι διαδοχικές κρίσεις, η υποχώρηση της διεθνούς βοήθειας και το τεράστιο χρηματοδοτικό κενό απειλούν να ακυρώσουν όσα έχουν επιτευχθεί.
Από το 2015, σχεδόν ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι απέκτησαν πρόσβαση σε ασφαλώς διαχειριζόμενο πόσιμο νερό και 1,2 δισεκατομμύρια σε ασφαλή αποχέτευση. Η ηλεκτροδότηση καλύπτει πλέον το 92% του παγκόσμιου πληθυσμού, ενώ η πρόσβαση στο διαδίκτυο αυξήθηκε από 40% σε 74%. Παράλληλα, οι νέες μολύνσεις από HIV μειώθηκαν κατά 30% και οι θάνατοι που συνδέονται με το AIDS κατά 35%. Για πρώτη φορά στην ιστορία, περισσότερο από το μισό της ανθρωπότητας καλύπτεται από τουλάχιστον μία μορφή κοινωνικής προστασίας. Επιπλέον, η παγκόσμια ανεργία υποχώρησε σε ιστορικό χαμηλό, στο 4,9%, η παιδική εργασία μειώθηκε κατά περισσότερα από 20 εκατομμύρια παιδιά και η ανανεώσιμη ενέργεια αυξήθηκε κατά 14% μέσα σε έναν χρόνο.
Ωστόσο, η συνολική εικόνα παραμένει ανησυχητική. Από τους 139 στόχους για τους οποίους υπάρχουν επαρκή δεδομένα, μόλις το 36% βρίσκεται σε τροχιά επίτευξης ή παρουσιάζει μέτρια πρόοδο. Σχεδόν οι μισοί, το 49%, κινούνται πολύ αργά, ενώ το 15% έχει υποχωρήσει κάτω από τα επίπεδα του 2015.
Ένας στους δέκα ανθρώπους εξακολουθεί να ζει σε ακραία φτώχεια, ενώ περίπου 2,3 δισεκατομμύρια αντιμετωπίζουν μέτρια ή σοβαρή επισιτιστική ανασφάλεια. Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η κατάσταση για τα παιδιά. Περισσότερα από 150 εκατομμύρια εμφανίζουν καθυστέρηση στην ανάπτυξη, ενώ 273 εκατομμύρια παιδιά και νέοι παραμένουν εκτός εκπαίδευσης.
Παρά τη μείωση του παιδικού υποσιτισμού κατά 30,2 εκατομμύρια περιπτώσεις μεταξύ 2012 και 2024, οι ανισότητες μεταξύ περιοχών παραμένουν βαθιές. Οι συγκρούσεις, η κλιματική πίεση και η οικονομική αστάθεια διαταράσσουν την παραγωγή τροφίμων, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και το διεθνές εμπόριο, αυξάνοντας το κόστος για τις φτωχότερες χώρες και τα πιο ευάλωτα νοικοκυριά.
Η κλιματική κρίση επιτείνει τις πιέσεις. Το 2025 η μέση παγκόσμια θερμοκρασία έφθασε τους 1,43 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, ενώ ο αριθμός των ανθρώπων που πλήττονται από κλιματικές καταστροφές έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2015. Την ίδια στιγμή, οι ένοπλες συγκρούσεις βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δεκαετιών και ο αριθμός των προσφύγων έχει διπλασιαστεί μέσα σε μία δεκαετία.
Το μεγαλύτερο εμπόδιο, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, είναι η χρηματοδότηση. Η επίσημη αναπτυξιακή βοήθεια μειώθηκε κατά 23,1% το 2025, ενώ το ετήσιο χρηματοδοτικό κενό για τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης στις αναπτυσσόμενες χώρες προσεγγίζει τα 4 τρισ. δολάρια. Η έκθεση ζητεί μεταρρύθμιση του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, ουσιαστική ελάφρυνση του χρέους και μεγαλύτερη πρόσβαση σε προσιτή χρηματοδότηση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται και στα δεδομένα. Η παγκόσμια βάση παρακολούθησης των ΣΒΑ περιλαμβάνει πλέον περισσότερα από 3,2 εκατομμύρια σημεία δεδομένων, έναντι περίπου 330.000 το 2016. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει την ανάλυση και την πρόσβαση στη γνώση, αλλά πρέπει να λειτουργεί με διαφάνεια, λογοδοσία και προστασία της εμπιστευτικότητας.
Η Ατζέντα 2030 παραμένει εφικτή, αλλά μόνο με άμεση πολιτική κινητοποίηση, μεγαλύτερες επενδύσεις, ενισχυμένη διεθνή συνεργασία και ταχύτερη εφαρμογή των λύσεων που έχουν ήδη αποδειχθεί αποτελεσματικές.
