Κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ δείχνουν πώς θα αξιολογείται η συμβολή της ΚΑΠ στη θέση των γεωργών στην αγροδιατροφική αλυσίδα αξίας.
Οι αγρότες εξακολουθούν να πιέζονται από το αυξημένο κόστος παραγωγής, τις ασταθείς αγορές και την περιορισμένη διαπραγματευτική τους ισχύ. Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να βάλει πιο καθαρούς κανόνες στο πώς αξιολογείται η πραγματική συμβολή της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής στη βελτίωση της θέσης τους στην αλυσίδα αξίας των αγροδιατροφικών προϊόντων.
Νέες κατευθυντήριες γραμμές, που αναπτύχθηκαν από το Δίκτυο της ΕΕ για την ΚΑΠ με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Γραφείου Υποστήριξης Αξιολογήσεων για την ΚΑΠ, φιλοδοξούν να αποτελέσουν ένα πρακτικό μεθοδολογικό εργαλείο για τις διαχειριστικές αρχές και τους αξιολογητές των κρατών-μελών. Στόχος είναι να αποτυπωθεί με πιο αξιόπιστο τρόπο εάν και πώς τα στρατηγικά σχέδια της ΚΑΠ βοηθούν τους παραγωγούς να αποκτούν καλύτερη πρόσβαση στην αγορά, ισχυρότερη θέση στις διαπραγματεύσεις και μεγαλύτερο μερίδιο από την προστιθέμενη αξία των προϊόντων τους.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η παραγωγή παραμένει σε μεγάλο βαθμό κατακερματισμένη, ενώ σε επόμενα στάδια της αλυσίδας (μεταποίηση, εμπόριο, λιανεμπόριο) η συγκέντρωση είναι συχνά πολύ μεγαλύτερη. Αυτό δημιουργεί ανισορροπίες, με αποτέλεσμα πολλοί γεωργοί να δυσκολεύονται να αποκομίσουν δίκαιη αμοιβή για την εργασία, το ρίσκο και την ποιότητα που προσφέρουν.
Στο επίκεντρο των νέων οδηγιών βρίσκεται ο ειδικός στόχος 3 της ΚΑΠ, που αφορά την ενίσχυση της θέσης των γεωργών στην αλυσίδα αξίας. Η αξιολόγηση, όμως, δεν είναι απλή υπόθεση. Οι παρεμβάσεις που σχετίζονται με τομεακά προγράμματα, συνεργασίες, επενδύσεις στις εκμεταλλεύσεις, συστήματα ποιότητας, βιολογική παραγωγή και βραχείες αλυσίδες εφοδιασμού λειτουργούν σε διαφορετικά επίπεδα και συχνά αλληλεπιδρούν με το πλαίσιο της Κοινής Οργάνωσης των Αγορών.
Για τον λόγο αυτό, οι κατευθυντήριες γραμμές δεν περιορίζονται σε μια στενή λογιστική αποτίμηση των μέτρων. Προτείνουν ένα ευρύτερο αναλυτικό πλαίσιο, το οποίο εξετάζει πρώτα τι συμβαίνει σε επίπεδο εκμετάλλευσης: συμμετέχουν περισσότεροι αγρότες σε οργανώσεις παραγωγών; Εντάσσονται σε συστήματα ποιότητας; Αναπτύσσονται βραχείες αλυσίδες διάθεσης; Στη συνέχεια, αξιολογείται εάν αυτές οι κινήσεις οδηγούν σε ουσιαστικές διαρθρωτικές αλλαγές κατά μήκος της αλυσίδας.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται και στην εσωτερική συνοχή των πολιτικών εργαλείων. Οι αξιολογητές καλούνται να εξετάζουν όχι μόνο αν υπήρξαν αποτελέσματα, αλλά και γιατί αυτά επιτεύχθηκαν ή γιατί δεν επιτεύχθηκαν. Με άλλα λόγια, οι νέες οδηγίες επιδιώκουν να φωτίσουν τις συνέργειες, τα κενά και τις αδυναμίες μεταξύ των παρεμβάσεων των στρατηγικών σχεδίων και των κανόνων της αγοράς, όπως οι διατάξεις για τις οργανώσεις παραγωγών, τις γεωγραφικές ενδείξεις και τις γραπτές συμβάσεις.
Το έγγραφο αναγνωρίζει, πάντως, ότι η μέτρηση της θέσης του γεωργού στην αλυσίδα αξίας είναι σύνθετη. Δεδομένα για τη μετάδοση των τιμών, τα περιθώρια κέρδους ή τους συμβατικούς όρους δεν είναι πάντα διαθέσιμα ή συγκρίσιμα. Ακόμη και όταν υπάρχουν, είναι δύσκολο να αποδειχθεί με ακρίβεια ποιο μέρος της αλλαγής οφείλεται σε συγκεκριμένη πολιτική παρέμβαση.
Για να αντιμετωπιστούν αυτές οι δυσκολίες, οι οδηγίες εισηγούνται συνδυασμό μεθόδων: ανάλυση τάσεων, οικονομετρικές προσεγγίσεις, διαβουλεύσεις με ενδιαφερόμενους φορείς και μελέτες περιπτώσεων. Παρέχονται επίσης υποδείγματα για συνεντεύξεις, έρευνες και περιπτωσιολογικές αναλύσεις, ώστε οι διαχειριστικές αρχές να μπορούν να προσαρμόσουν την αξιολόγηση στις ανάγκες κάθε χώρας και κάθε αγροδιατροφικής αλυσίδας.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου οι συνεταιρισμοί, οι ομάδες παραγωγών, τα προϊόντα ποιότητας και οι τοπικές αλυσίδες διάθεσης μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ουσιαστική αξιολόγηση της ΚΑΠ δεν αφορά απλώς τη συμμόρφωση με ευρωπαϊκές υποχρεώσεις. Μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για καλύτερο σχεδιασμό πολιτικής, πιο στοχευμένες παρεμβάσεις και ενίσχυση της συλλογικής οργάνωσης των παραγωγών.
H ενίσχυση των αγροτών στην αλυσίδα αξίας δεν μπορεί να μετριέται αποσπασματικά. Χρειάζεται συνολική εικόνα, αξιόπιστα στοιχεία και πολιτική βούληση ώστε η προστιθέμενη αξία να επιστρέφει πιο δίκαια σε εκείνους που βρίσκονται στην αρχή της παραγωγικής διαδρομής.
